مطالعات زیدیه
درباره وبلاگ


سلام به همه دوستان
تلاش اصلی ما در این وبلاگ معرفی تاریخ و میراث فکری زیدیه در فضایی بی‌طرفانه است. البته گاهی اوقات در قالب ویژه‌نامه‌هایی به مذاهب دیگر هم پرداخته می‌شود.

مدیر وبلاگ : محمد حسین کاظمی

نمای داخلی بقعه امامزاده سید فخرالدین و سید جلال‌الدین روستای ساران دماوند
درباره فخرالدین حسن فرزند علاءالدین مرتضی، سومین حاکم ری از این خاندان، چندین منبع معاصر یکدیگر آگاهی‌هایی به دست داده‌اند ...

ابن طقطقی درباره وی نوشته است: «ورد الحسن هذا الی الحجاز حاکماً، وکان بالری والٍ علیه، له رئاسة ووجاهة وتقدّم وسیاسة وضرامة وشهامة.» (ابن طقطقی، 1433ق/1390ش: همان‌جا).
ابن فوطی نیز دو بار زندگی‌نامه مختصری از وی ارائه داده است. البته به نظر می‌رسد یکی از این دو بار قصد وی ارائه زندگی‌نامه جدّ وی یعنی فخرالدین حسن پدر علاءالدین مرتضی بوده؛ چراکه در زندگی‌نامه نخست، نسب فخرالدین حسن اول را بیان کرده است. اما به هر حال، اطلاعات ارائه شده در هر دو زندگی‌نامه، متعلق به فخرالدین حسن دوم است. به هر حال، چنان‌که از این دو زندگی‌نامه بر می‌آید، فخرالدین حسن در سال 691 وارد بغداد شد و سلطان وقت (غازان خان)، امر سلطانیه را بدو تفویض کرد، و او به ساخت آنجا به بهترین وجه اهتمام ورزید، و در سال 709 در همان شهر از دنیا رفت. 1

اما صاحب الحوادث الجامعة، از ورود «فخرالدین رازی علوی» به همراهی «ملک امام‌الدین یحیی قزوینی بکری» به بغداد در سال 693ق و تفویض امر عراق بدانها از سوی پادشاه ایلخانی سخن گفته است (ابن فوطی (منسوب به)، 1424ق/2003م: 325). حمدالله مستوفی نیز پس از اینکه به خرابی ری در نتیجه نزاع مردم این شهر و ویرانی آن در دوره مغول اشاره کرده، از نقش «ملک فخرالدین ریی» (در برخی نسخه‌ها: ورامینی) در «عمارت اندک ری» در عهد غازان خان و اسکان جمعی از مردم در آن، سخن گفته است (مستوفی، 57).
گفتنی است که آقابزرگ طهرانی از اثری به نام تزکیة الارواح عن موانع الافلاح یاد کرده است که نویسنده‌ای ناشناس آن را از اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی برگزیده و به فخرالدین حسن دوم اهدا کرده است. نسخه خطی کهنی از این اثر که در 764ق کتابت شده، در کتابخانه سید محمد باقر یزدی در نجف وجود داشته است و در آغاز آن، فخرالدین حسن با این اوصاف یاد شده است: «الملک الاعظم المرتضی العالم العادل الحاکم الفاضل السید فخرالدین الحسن بن السید علاءالدین المرتضی بن الحسن الحسینی» (طهرانی، طبقات اعلام الشیعة: ج8، 50؛ الذریعة: ج4، 171).
در منابع تاریخی، نشان چندانی از رجال و شخصیت‌های نسل‌های بعدی این خاندان به چشم نمی‌خورد؛ اما می‌دانیم که نسل ملوک ری تا به امروز ادامه یافته است و گروهی از آنها در دوره‌های بعد به مناطق شمالی تهران امروزی مهاجرت کرده‌اند. گفته می‌شود بقعه امامزاده اسماعیل، واقع در محله قدیمی «زرگنده» (امروزه در حوالی قلهک در ضلع غربی خیابان شریعتی)، مدفن یکی از نوادگان ملوک ری است. 2
این شجره‌نامه، احتمالاً از شجره‌نامه‌های قدیمی‌تر محفوظ نزد سادات متأخر همین خاندان برگرفته شده است. بر اساس این شجره‌نامه‌ها، فخرالدین حسن دوم فرزندی به نام شرف‌الدین علی داشته، و نسب امامزاده اسماعیلِ زرگنده با چهار واسطه به این شخص می‌رسد. امروزه طوایف مختلفی از سادات حوزه استان تهران، نسب خود را به واسطه امامزاده اسماعیل زرگنده، به ملوک ری می‌رسانند که از آن جمله می‌توان به طوایف میر اسماعیلی 3، میر محمدی 4 و مرتضایی اشاره کرد.


نویسنده: احمد خامه یار
منبع: حلقه کاتبان
منابع و مآخذ:
1. ابن طقطقی، 1433ق/1390ش، الاصیلی فی انساب الطالبیین، تحقیق: سید مهدی رجایی، ط2، قم: مكتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی الكبری.
2. ابن عنبه، 1425ق/1383ش، عمدة الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، تحقیق: سید مهدی رجایی، ط1، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی الکبری.
3. ابن فوطی، بی‌تا، تلخیص مجمع الآداب فی معجم الالقاب، تحقیق: مصطفی جواد، [بغداد:] وزارة الثقافة والإرشاد القومی.
4. ابن فوطی (منسوب به)، 1424ق/2003م، الحوادث الجامعة والتجارب النافعة فی المائة السابعة، تحقیق: مهدی النجم، ط 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
5. ابن فوطی، 1416ق، مجمع الآداب فی معجم الالقاب، تحقیق: محمد الکاظم، طهران: مؤسسة الطباعة والنشر ـ وزارة الثقافة والإرشاد الاسلامی.
6. بنیاد ایران‌شناسی (کار گروهی)، 1388، امامزاده‌ها و تربت برخی از پاکان و نیکان (جلد اول: تهران، شمیرانات و شهرری)، تهران: بنیاد ایران‌شناسی.
7. بنیاد ایران‌شناسی، 1389، شماری از بقعه‌ها، مرقدها و مزارهای استان‌های تهران و البرز، تهران: بنیاد ایران‌شناسی.
8. طهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة.
9. طهرانی، آقا بزرگ، طبقات اعلام الشیعة، ج 8 (الحقائق الراهنة فی المائة الثامنة).
10. فخر رازی (منسوب به)، 1419ق/1377ش، الشجرة المبارکة فی انساب الطالبیة، تحقیق: سید مهدی رجایی، ط1، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
11. قوچانی، عبدالله، 1367، «بررسی کتیبه آرامگاه علاءالدین»، اثر، شماره 15-16، پاییز و زمستان.
12. مستوفی، حمدالله، نزهة القلوب، تصحیحِ سید محمد دبیر سیاقی، چاپ 1.
13. مروزی علوی، اسماعیل بن حسین، 1428ق/1385ش، الفخری فی انساب الطالبیین، تحقیق: سید مهدی رجایی، ط2، قم: مكتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی الكبری.

۱. زندگی‌نامه نخست ابن فوطی درباره فخرالدین حسن چنین است: «فخرالدین ابومحمد الحسن بن محمد بن الحسن بن ابی‌زید العلوی الحسینی، ملك الری. من أكابر السادات العلویة، ذوی الهمم العلیة والأنفس الأبیة، قدم بغداد وفوّض سلطان الوقت ـ خلّد الله ملكه ـ أمر السلطانیة [إلیه]، فاهتمّ فی عمارتها أحسن اهتمام، رأیتُه غیر مرّة ولم یتفق لی أن أكتب عنه، وتوفی سنة تسع وسبعمائة بالسلطانیة.» (بنگرید: مجمع الآداب فی معجم الالقاب، ج۲، ص۵۸۹؛ تلخیص مجمع الآداب، ج۴، ص۱۴۹).
در زندگی‌نامه دوم ابن فوطی درباره فخرالدین حسن نیز آمده است: «فخرالدین أبومحمد الحسن بن علاءالدین المرتضى بن الحسن العلوی الرازی، ملك الری. من البیت المؤسّس على التقوى الذی افتخر بخدمته جبرئیل وأهل السماوات العُلا، سلالة السادة الأطهار والأئمة الأماثل الأخیار والصدور الأكابر الأبرار، قدم بغداد حاكماً سنة إحدى وتسعین وستمائة.» (بنگرید: مجمع الآداب فی معجم الالقاب، ج۲، ص۵۹۰؛ تلخیص مجمع الآداب، ج۴، ص۱۵۱).
2. در این بقعه شجره‌نامه‌ای وجود دارد که در آن نسب امامزاده به شرح زیر بیان شده است: «اسماعیل بن ابراهیم بن موسی بن عبداللطیف بن مرتضی بن شریف‌الدین علی بن فخرالدین حسن بن علاءالدین مرتضی بن فخرالدین حسن بن جمال‌الدین محمد بن حسن بن ابی‌زید بن قاضی علی الهادی بن ابی‌زید بن علی الکیاکی بن عبدالله بن قاضی‌القضات شرف‌الدین ابراهیم بن اسماعیل المنقذی بن جعفر صحصح بن عبدالله بن شرف الاشراف فخرالعلویین القدوة فی الفقه والحدیث والنسابة المحدث ابی‌عبدالله الحسین الاصغر بن السید السجاد زین‌العابدین علی بن الحسین بن علی بن ابی‌طالب.» (بنگرید: امامزاده‌ها و تربت برخی از پاکان و نیکان (جلد اول: تهران، شمیرانات و شهرری)، کار گروهی بنیاد ایران‌شناسی، ص ۶۹).
3. طایفه میر اسماعیلی بر اساس شجره‌نامه‌های خود، نسب خود را به شرح زیر به یکی از نواده‌های امامزاده اسماعیل زرگنده می‌رسانند: «اسماعیل بن ابی‌الحسن مستجاب الدعوة بن مرتضی بن اسماعیل بن ابراهیم بن موسی بن عبداللطیف بن مرتضی بن شرف‌الدین علی بن فخرالدین حسن.»
4. طایفه میرمحمدی نسب خود را به یکی دیگر از نوادگان امامزاده اسماعیل می‌رسانند؛ بدین شرح: «میر محمد بن احمد بن اسماعیل بن جمال‌الدین بن کمال‌الدین بن اسماعیل بن ابراهیم بن موسی بن عبداللطیف بن مرتضی بن شرف‌الدین علی بن فخرالدین حسن.»





نوع مطلب : حاکمان، پژوهش‌های جدید، جغرافیا، تاریخ، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط : ملوک شیعه ری و ورامین در دوره ایلخانی (1)، ملوک شیعه ری و ورامین در دوره ایلخانی (2)،
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :