مطالعات زیدیه
درباره وبلاگ


سلام به همه دوستان
تلاش اصلی ما در این وبلاگ معرفی تاریخ و میراث فکری زیدیه در فضایی بی‌طرفانه است. البته گاهی اوقات در قالب ویژه‌نامه‌هایی به مذاهب دیگر هم پرداخته می‌شود.

مدیر وبلاگ : محمد حسین کاظمی



یكى از نكات مورد تاكید در اصالت نهج البلاغه، این مطلب است كه قبل از سید رضى، كلمات و سخنان حضرت على علیه السلام، توسط عالمان و دانشمندان مسلمان اعم از شیعه یا سنى تدوین شده است. هرچند با تاسف فراوان اغلب این آثار باقى نمانده است. بنابراین باید براى یافتن نشانه‌هایى از این ادعا به سراغ آثار خطى و چاپى رفته و در آن‏ها به جستجو پرداخت و ردپاى از این آثار را یافت. خوشبختانه بخشى از چنین آثارى را عالمان زیدیه كه اهتمام خاصى به نقل و تدوین سخنان آن امام همام داشته‏اند، در آثار خود آورده‏اند. میراث زیدیه، خاصه زیدیه ایران تا قبل از قرن ششم، از جهاتى اهمیت فراوان‏ترى نسبت به تراث زیدیه یمن تا این تاریخ دارد. مهمترین دلیل در برترى علمى آثار زیدیه ایران، قرار داشتن آن‌ها در متن فرهنگ چندگانه اسلامى بوده است و از این جهت آن‌ها آثار بسیار مهمى نسبت به زیدیان گوشه نشین یمنى تالیف كرده‏اند. از قرن ششم به بعد، اهمیت زیدیه یمن در حفظ و نگهدارى از تراث زیدیه ایران است. تا چندى پیش تنها اندكى از این میراث ارزشمند زیدیه به چاپ رسیده بود و فقر شدید یمنیان و فشارهاى كه از سوى دولت بر زیدیه وارد مى‏شد، این مجال را از آن‌ها گرفته بود تا نسبت به چاپ آثار خود اقدام كنند. در سالیان اخیر، موسسه الامام زید بن على الثقافیة با بهره‏گیرى از امكانات جدید چاپ به نشر بخش اعظمى از این تراث گرانبها اقدام كرده است. در این نوشتار با بهره‏گیرى از برخى از این متون چاپ شده، نشان خواهم داد كه یكى از مهمترین متون در تدوین كلمات حضرت على علیه السلام در دست عالمان زیدى بوده و امروز به راحتى مى‏توان، بخش اعظم یكى از كتاب‏هایى تدوین شده در سخنان امیر المؤمنین را ظاهراً موجود نیست، با بهره‏گیرى از متون زیدیه بازسازى كرد.

شیخ صدوق (متوفى 381ق) در كتاب ارزشمند معانى الاخبار، مطالب و روایاتى را به نقل از ابواحمد حسن بن عبدالله بن سعید عسكرى نقل كرده است. در میان مطالب نقل شده، توضیحاتى از عسكرى در معانى كلمات برخى از خطبه‏هاى على علیه السلام جالب توجه است. در حالى كه شیخ صدوق، این مطالب را به نقل از خود عسكرى و ظاهراً شفاهى از او نقل كرده، دیگر عالم امامى، رضى الدین ابن طاووس (متوفى 664ق) همان مطالب را به نقل از نسخه‏اى كهن، به تاریخ ذى قعده 473ق و از كتاب عسكرى با عنوان الزواجر و المواعظ نقل كرده است. بر این اساس مى‏توان گفت كه شیخ صدوق در حقیقت مطالبى از كتاب الزواجر و المواعظ عسكرى را به نقل از همو نقل كرده است. سؤالى كه مطرح است، نخست هویت عسكرى و دیگرى كتاب الزواجر و المواعظ وى است. ظاهراً بخش اعظمى از این كتاب در جمع و تدوین سخنان امیر المؤمنین با توجه به آنچه كه ابن‏طاووس و شیخ صدوق نقل كرده‏اند، باشد.

ابواحمد عسكرى و كتاب الزواجر و المواعظ 

حسن بن عبدالله بن سعید بن اسماعیل بن زید بن حكیم مشهور به ابواحمد عسكرى یا ابواحمد لغوى (متوفى 382ق) از عالمان نامدار قرن چهارم است، دوره‏اى كه درخشش اقتصادى - سیاسى و تساهل آل بویه به رونق آن كمك فراوانى كرد و مورخان از این دوره به دوره رنسانس اسلامى یاد كرده‏اند.

عسكرى یكى از عالمان برجسته در ادب است كه آثار مختلفى (و برخى از آنها چون التصحیف كه با عنوان شرح ما یقع فیه التصحیف و التحریف به چاپ رسیده) خاصه، در گردآورى سخنان حكمى تالیف كرده است. در شرح احوال وى غالباً از كتاب‏هاى راحة الارواح، الحكم و الامثال، تصحیح الوجوه و النظائر،  الزواجر و المواعظ، صناعة الشعر و المختلف و المؤتلف مما یدخل منه الوهم على المحدثین یاد شده است. وى نزد مشایخ بغداد، بصره، اصفهان و دیگر شهرها شاگردى كرده است. از مهمترین اساتید وى به ابوالقاسم بغوى، ابوداود سجستانى یاد شده است. صفدى در شرح حال وى تاكید كرده است كه: «و بالغ فى الكتابة و عَلَت سنه و اشتهر فى الآفاق بالدین و الدرایة و التحدیث و الاتقان و انتهت الیه ریاسة التحدیث و الاملاء للآداب و التدریس بقطر خوزستان و رحل الیه الاجلاء للأخذ عنه و القراءة علیه. و كان یملى بالعسكر و تستر و مدن ناحیة ما یختاره من عالى روایته عن اشیاخه المتقدمین و منهم: ابومحمد عبدان الاهوازى و ابوبكر بن درید و نفطویه و ابوجعفر بن زهیر و نظراؤهم.» 

شهرت عسكرى بدان حد بود كه وزیر دانشمند بویهى، صاحب بن عباد (متوفى 385ق) از وى بخواهد تا به رى برود، هرچند عسكرى به علت كبر سن از انجام این سفر عذر خواسته بود. از این توصیفات كه در حق عسكرى نقل شده، مى‏توان دریافت كه وى شخصیت بسیار برجسته‏اى بوده است. نكته‏اى كه در اینجا مهم است، كتاب وى با عنوان الزواجر و المواعظ است. رضى الدین ابن طاووس در كتاب المحجة لثمرة المهجة به تفصیل چند سلسله سند در روایت نقل وصیت نامه بسیار مشهور حضرت امیر به فرزندش امام حسن علیه السلام -من والد الفان المقر لزمان...- را از كتاب الزواجر و المواعظ عسكرى نقل كرده است. هرچند ابن طاووس، متن خطبه را از كتاب كافى كلینى به دلیل تفاوت در برخى كلمات روایت وى با عسكرى نقل كرده است. آنچه مى‏توان استنباط نمود، آن است كه عسكرى، همانند دیگران ادیبان عصر خود كه به نقل كلمات حضرت امیر اهتمام فراوانى داشته، در كتاب الزواجر و المواعظ خود، سخنانى از حضرت امیر را نقل كرده است. بنابراین این را مى‏توان محتمل دانست كه با مراجعه به كتاب‏هایى كه توسط عالمان قرن پنجم و ششم هجرى تالیف شده و مؤلفان آن‌ها به نقل كلمات حضرت امیر توجه داشته‏اند، بتوان در آن‌ها روایتى از این كتاب را یافت.

نویسنده: دکتر محمد کاظم رحمتی

منبع: حلقه کاتبان





نوع مطلب : پژوهش‌های جدید، آثار مکتوب، امامان و اندیشوران، 
برچسب ها : ابو احمد عسکری، الزواجر و المواعظ،
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :